Νέα Συνάντηση!

Ανακοίνωση:

Ορίστηκε συνάντηση για το βιβλίο την Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 2011

και ώρα 19.00, στο γραφείο της Ελένης Κωστίκα: 

Ευριπίδου 90, Πλ.Κουμουνδούρου, 5ος όροφος. Τηλ. 210.32.40.180. 

www.e-kostika.com. 

Σας περιμένουμε!

10η Συνάντηση!

Ανακοίνωση:

H 10η συνάντηση για το βιβλίο του Εργαστηριού 

θα γίνει την Παρασκευή 3 Ιουνίου στις 20.00, 

στο σπίτι της Βάνιας Ηλιάδη στην Βούλα.

Μια από τις πρώτες μου εκθέσεις στο Γυμνάσιο

Απαντώ στον Λευτέρη με μια από τις πρώτες μου εκθέσεις στο Γυμνάσιο.

Θέμα: "Μια ώρα χωρίς μάθημα."

Κανονικά θα είχαμε Ιστορία. Μάλιστα θα γράφαμε* διαγώνισμα. Ήμουν σίγουρη ότι θα έγραφα άσκημα, γιατί ήμουν ταραγμένη. Ανεβήκαμε όλοι στην τάξη και περιμέναμε. Τα παιδιά από μια άλλη τάξη, παίζανε μπάσκετ κάτω στην αυλή και τα μισά παιδιά από εμάς παρακολουθούσαν τον αγώνα. Οι υπόλοιποι ξαναδιαβάζανε το μάθημα. Εγώ ήμουν έξω στον διάδρομο και περίμενα με αγωνία. Ήθελα να διαβάσω Ιστορία αλλά ήξερα πως δεν θα κατάφερνα να μάθω τίποτα. Αυτοί που έβλεπαν τον αγώνα φώναζαν σε κάθε καλή προσπάθεια. Δηλαδή προσπαθούσαν να μην φωνάξουν,  γιατί από στιγμή σε στιγμή θα εμφανιζόταν η καθηγήτρια. Μερικοί έκαναν πλάκες πως έρχεται, όλοι τρέχαμε μέσα και καθόμασταν ήσυχοι σαν πουλάκια, αλλά όταν καταλαβαίναμε ότι μας έκαναν πλάκα, τα κυνηγάγαμε να τους δώσουμε φάπα. Είχε περάσει σχεδόν η μισή ώρα, ο επόπτης είχε έρθει πολλές  φορές για να μας μαλώσει (φυσικά εμείς δεν  διορθωνόμαστε). Τελικά ενώ είχαν μείνει λίγα λεπτά μέχρι να χτυπήσει το κουδούνι, ο κύριος Γυμνασιάρχης ήρθε για να μας  αναγγείλει το  χαρμόσυνο νέο. Μόλις τελείωσε αυτά που έλεγε ο κ. Γυμνασιάρχης, το κουδούνι χτύπησε κι εμείς γεμάτοι χαρά που χάσαμε το περιβόητο διαγώνισμα, τρέξαμε στην αυλή. Εγώ ήμουν περισσότερο χαρούμενη απ' όλους. Εκείνη την ημέρα δεν είχα διαβάσει.

Σχόλια καθηγήτριας: Προσοχή στην έκφραση και να αποφεύγεις λέξεις όπως "φάπα" κ.α. Η ανάπτυξη δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.


* Μου το είχε διαγράψει και είχε γράψει από πάνω "και περιμέναμε". Οι λοιπές υπογραμμισμένες λέξεις ήταν μάλλον αυτές που έπρεπε να αποφεύγω, όπως και η πρόταση που διέγραψε εντελώς.

Ελισώ

Πρώτη Έκθεση στο Γυμνάσιο

Σας στέλνω την πρώτη έκθεση που έγραψα στο Γυμνάσιο.

Έκθεση 1^η 13-10-1983

Εντυπώσεις από τον πρώτο μήνα στο γυμνάσιο

Όταν μπήκα στο προαύλιο του σχολείου για πρώτη φορά, ένιωσα πολύ μικρός, γιατί είδα μεγαλύτερα παιδιά.

Στις 2.15 περίπου χτύπησε το κουδούνι κι εγώ πήγα να βρω τη σειρά, αλλά δεν κατάφερα να βρω που είναι.

Έτσι πήγα και κάθισα πίσω –πίσω, ξαφνικά με πλησίασε ένα παιδί και με ρώτησε: «που είναι η σειρά της πρώτης γυμνασίου», και εγώ του απάντησα ότι δεν ξέρω αλλά θα ήθελα να μάθω. Όταν βρήκαμε που έπρεπε να καθίσουμε περιμέναμε να τελειώσει η δοξολογία. Αφού τέλειωσε, γυρίσαμε σπίτια μας και έτσι άρχισε η καθημερινή ρουτίνα.

Τις πρώτες μέρες γνωριζόμαστε με τους καθηγητές, μετά όμως άρχισαν να μας δίνουν τα βιβλία και να αρχίζουν τα μαθήματα.

Μια Παρασκευή μπήκε μέσα στην τάξη μας ο γυμνασιάρχης και μας είπε: «την Δευτέρα θα μεταφερθούμε σε άλλο σχολείο γιατί δεν μας φτάνουν οι αίθουσες (μόνο η Α’ γυμνασίου)» και μετά μας εξήγησε πως θα πάμε.

Έτσι την Δευτέρα πήγαμε όλα τα παιδιά στο καινούργιο μας σχολείο (δημοτικό όπως διαπιστώσαμε).

Ήμασταν οι μεγαλύτεροι και έπρεπε να προσέχουμε τα παιδιά του δημοτικού και να μην ανακατευόμαστε στους καβγάδες τους γιατί αν χτύπαγε ένα παιδί θα ρίχνανε τα βάρη σε μας.

Έτσι αρχίσαμε να πηγαίνουμε καθημερινά στο καινούργιο σχολείο, (ήταν πολύ ωραίο με μεγάλες αίθουσες).

Αυτά από τον πρώτο μήνα στην Α’ Γυμνασίου.

Σχόλια καθηγητή

Η έκθεση δεν είναι ολοκληρωμένη. Μιλάς κυρίως για την πρώτη – δεύτερη μέρα. Εντυπώσεις από το καινούργιο περιβάλλον (συμμαθητές, καθηγητές, βιβλία, μαθήματα) δε φαίνονται πουθενά.

Το Εργαστήρι μου – Βάνια

Εδώ και πολλές μέρες προσπαθώ να γράψω ένα κείμενο για το Εργαστήρι. Προσπαθώ να θυμηθώ γεγονότα, διάβασα τα κείμενα που έχουν ήδη γραφτεί ψάχνοντας εκεί μερικές από τις δικές μου αναμνήσεις. Μάταια. Ίσως γιατί οι μνήμες που έχω απ’ όλη τη ζωή μου είναι οι δυσάρεστες και δύσκολες στιγμές. Ίσως γι’ αυτό οι αναμνήσεις μου από το Εργαστήρι να έχουν σβηστεί. Γιατί δεν υπήρχαν άσχημες στιγμές. Αυτό όμως που δεν μπορεί να σβήσει είναι η αίσθηση που μου έχει μείνει από αυτά τα 6 χρόνια. Μια αίσθηση τόσο γλυκιά και τρυφερή που με συντροφεύει μέχρι σήμερα. Ένα κομμάτι της ζωής μου γεμάτο συναισθήματα, γεμάτο γέλιο, γεμάτο ανεμελιά. Ένα κομμάτι που νοστάλγησα πολλές φορές τα χρόνια που ακολούθησαν.

Γυρνώντας πίσω σ’ εκείνη την εποχή, έχω την αίσθηση ότι δεν έκανα ποτέ «μάθημα», τουλάχιστον όχι όπως το εννοούσαμε μετέπειτα στο γυμνάσιο και το λύκειο. Κι όμως απέκτησα μια μαγική ικανότητα, να μπορώ να μαθαίνω χωρίς να χρειάζεται να καταβάλω ιδιαίτερο κόπο, να έχω κριτική σκέψη και να αφομοιώνω τη γνώση άμεσα και χωρίς να χρειάζεται να παπαγαλίζω με τις ώρες.

Έζησα τον πρώτο μου έρωτα, έκανα τις πρώτες μου φιλίες που ήταν τόσο δυνατές που με ακολούθησαν για πολλά χρόνια μετά. Απέκτησα μια ωριμότητα, έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπω τους ανθρώπους, τις σχέσεις, τη ζωή. Απέκτησα μια δύναμη να αντιμετωπίζω τις δυσκολίες που μου χρειάστηκε πολλές φορές στην ενήλικη ζωή μου.

Ακόμα και σήμερα, που μετά από πολλά χρόνια βρέθηκα με ανθρώπους που είχαμε χαθεί, τους κοιτάω και νιώθω μια γλύκα και μια οικειότητα, που σπάνια τη νιώθεις ακόμα και με ανθρώπους που δεν έχασες ποτέ. Κι ας χώρισαν οι δρόμοι μας για τόσα χρόνια, κι ας αλλάξαμε. Εγώ κοιτώντας τα μάτια όλων σας βλέπω δικούς μου ανθρώπους. Ίσως γι' αυτό οι συναντήσεις μας να κρατάνε τόσο πολύ. Ψάχνουμε τρόπους να γνωριστούμε από την αρχή, αλλά και να ξαναγυρίσουμε πίσω σε μια εποχή ευτυχισμένη, γεμάτη ανεμελιά και αθωότητα. Θα ρωτούσε ίσως κάποιος: «Κι όλα αυτά τα έκανε ένα σχολείο;» Και η δική μου απάντηση είναι ΝΑΙ. Γιατί δεν ήταν απλά ένα σχολείο, ήταν μια κοινωνία που μας έμαθε τι σημαίνουν οι πραγματικές σχέσεις, χωρίς “φρουφρού” κι αρώματα. Μας μύησε στην τέχνη, τη μουσική, το θέατρο, το χορό, τη λογοτεχνία. Μας έμαθε να δουλεύουμε σαν ομάδα κι όχι σαν μονάδα. Να στηρίζουμε ο ένας τον άλλο, να βοηθάμε και να βοηθιόμαστε. Να μαθαίνουμε μέσα από το παιχνίδι, να καλλιεργούμε τη δημιουργικότητά μας, να ανακαλύπτουμε πράγματα που άλλοι ούτε σαν ενήλικες δεν θα κατάφερναν να ανακαλύψουν. Να ψάχνουμε τα όμορφα πράγματα στη ζωή, να μην αρκούμαστε στα λίγα, αλλά να αναζητούμε την ουσία σε ότι κάνουμε. Να ζούμε.

Βάνια Ηλιάδη

Για το Βιβλίο

Δάσκαλος και μαθητές είναι όπως η χορδή του τόξου και τα βέλη. Η χορδή πάλλεται, όταν τα βέλη εξακοντίζονται προς το στόχο... Το πρόβλημα δεν είναι το Εργαστήρι που πέρασε (μεγαλώνοντας κατασκευάζουμε ιδανικούς τόπους του πρελθόντος), αλλά πόσα παιδιά σήμερα θα έχουν την ευκαιρία να αισθανούν σε κάποιο μέρα ωραία στο δικό τους σχολείο. 

Τις ευχές μου για το ταξίδι που ξεκινήσατε. Θα είμαι εδώ όποτε θελήσετε τη βοήθειά μου.

Νίκος Σαλτερής

Για το Εργαστήρι - Λένα Δαλακίδη

Στην πρώτη δημοτικού πήγα σε ένα ιδιωτικό σχολείο που λεγόταν Μουτζουρίδου! Έχω τις χειρότερες αναμνήσεις απ' αυτό διότι ήταν πολύ αυστηρό σχολείο και μάλιστα σε ανούσια πράγματα! Φοράγαμε ποδιά και κορδέλα στα μαλλιά απαραιτήτως, όπου μια φορά ξέχασα να βάλω κορδέλα και η δασκάλα μου με έδειρε στο χέρι με τον χάρακα! Πήγα στεναχωρημένη στο σπίτι και είπα στους γονείς μου το γεγονός! Ευτυχώς οι δικοί μου, αρκετά ανοιχτόμυαλοι, εκνευρίστηκαν πολύ και κινητοποιήθηκαν να βρουν άλλο σχολείο, αφού συχνά έβλεπαν ότι δεν ήμουνα χαρούμενη!

Ακολούθησε ένα μεσημεριανό οικογενειακό τραπέζι όπου καλεσμένη (για καλή μου τύχη) ήταν η Σοφία η δασκάλα (η οποία είναι ξαδέρφη του μπαμπά μου)! Κουβέντιαζαν, λοιπόν, με την μαμά μου για την παιδεία και αναφέρθηκε στο Εργαστήρι όπου ήδη εργαζόταν. Αφού της είπε τα τόσο καλά λόγια για το σχολείο αυτό, η μαμά μου ενθουσιάστηκε και της είπε να με γράψει επειγόντως! Περιμέναμε λοιπόν με αγωνία απάντηση από την Σοφία να μας πει το οκ, διότι ήταν περιορισμένος ο αριθμός των παιδιών που γραφόντουσαν και έπρεπε να ρωτήσει αν υπάρχει θέση! Ευτυχώς, υπήρχε τελικά θέση κι έτσι στην δευτέρα δημοτικού βρέθηκα στο Εργαστήρι!!!

Τι να πρωτογράψω για το Εργαστήρι... Είναι τόσα πολλά....!!! Η κάθε μέρα εκεί ήταν παράδεισος... Κάθε πρωί ξεκίναγα για το σχολείο με τόση χαρά...!!! Με τούς συμμαθητές μου δέθηκα πολύ γρήγορα, καθώς και με την Ιωάννα που ήταν η πρώτη μου δασκάλα!!! Άλλαξε τελείως η ψυχολογία μου και γύρναγα στο σπίτι τόσο ενθουσιασμένη...! Δεν υπήρχαν ποδιές και κορδέλες στα μαλλιά, φοράγαμε ότι θέλαμε, δεν υπήρχε κουδούνι και συγκεκριμένος χρόνος για το κάθε διάλειμμα, μιλάγαμε στον ενικό αριθμό στους δασκάλους, πράγμα που μας έκανε να τους αισθανόμαστε πολύ "κοντά" μας (ο πληθυντικός πιστεύω πως κρατάει σε απόσταση τους ανθρώπους)! Ήταν πολύ νέοι σε ηλικία, που κι αυτό είχε την ομορφιά του, καθώς και τόσο ανοιχτόμυαλοι και φιλικοί, που οι ώρες που μοιραζόμασταν μαζί τους είχαν πολύ ενδιαφέρον!

Λειτουργούσαμε πολύ σαν ομάδα, αλλά παράλληλα και ο καθένας μόνος του εκεί που χρειαζόταν! Καθημερινά είχαμε καινούργια ερεθίσματα... που μας κάνανε πολύ δημιουργικούς! Δεν θα ξεχάσω τις ώρες που συνθέταμε μουσική με την Ελένη την Κεραμέα (την δασκάλα της μουσικής), τα ξυλόφωνα, τα μεταλλόφωνα, τις φλογέρες, που άλλα παιδιά στην ηλικία μας ούτε καν ξέρανε την ύπαρξή τους! Το Χημείο, τον πολύγραφο, τα τραπεζάκια μας που ήταν τόσο διαφορετικά απο τα παραδοσιακά θρανία, τα ντουλαπάκια που βάζαμε τα βιβλία μας, που ήταν ξύλινα και τα είχαμε ζωγραφίσει, το ποδόσφαιρο που ήταν αφορμή να δεθούμε και με παιδιά άλλων τάξεων. Την Αγγελική που μας έκανε Αγγλικά μαθαίνοντας μας τραγούδια των Beatles! Κάθε μέρα στο Εργαστήρι ήταν μοναδική με καινούργιες εμπειρίες που έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην διαμόρφωση του χαρακτήρα μου!

Με τον δάσκαλο που δεθήκαμε περισσότερο ήταν ο Στάθης (διότι τον είχαμε δύο συνεχόμενες χρονιές στην Τετάρτη και Πέμπτη δημοτικού). Στην αρχή του βγάλαμε την πίστη με την τεμπελιά μας, αλλά και γιατί είμασταν πολύ αντιδραστικοί! Στην  πορεία όμως, τον λατρέψαμε και μας λάτρεψε κι εκείνος! Μας έμαθε τόσα πολλά πράγματα.. Τι να πρωτοθυμηθώ και τι να πρωτογράψω… Τους περιπάτους στο βουνό, που μας μάθαινε τις λατινικές ονομασίες των φυτών, το κρασί που φτιάξαμε μόνοι μας, ξεκινώντας από το πάτημα των σταφυλιών και καταλήγοντας να βάλουμε τον μούστο σε μπουκάλια! Δυο φορές την εβδομάδα γράφαμε τις παρατηρήσεις μας, αφού πρώτα δοκιμάζαμε όλοι για να δούμε την εξέλιξή του και όταν πια μετά απο καιρό ήταν έτοιμο, ο Στάθης μας έκανε έκπληξη διοργάνωνοντας ένα παρτάκι στην τάξη με φαγητά και μουσική για να πιούμε το κρασί μας! Το θεατρικό του Καραγκιόζη που παρουσιάσαμε στο τέλος της σχολικής χρονιάς, που αρχικά βαριόμασταν να ασχοληθούμε με το ο,τιδήποτε και τελικά ταυτιστήκαμε τόσο πολύ όλοι με τους ρόλους μας, που καταλήξαμε να αυτοσχεδιάσουμε και να ενθουσιάσουμε τόσο τους γονείς μας όσο και τους δασκάλους! Και βέβαια την περιβόητη εκδρομή στις Σπέτσες στο σπίτι της Ιωάννας της συμμαθήτριάς μας, που οργανώσαμε μόνοι μας, η οποία έχει αφήσει ιστορία γιατί περάσαμε αξέχαστα, αλλά και επειδή ήταν εντελώς απρόβλεπτη (διότι σύμφωνα με τίς αρχές του σχολείου, εκδρομή πήγαιναν μόνο τα παιδιά της Έκτης τάξης στό τέλος της σχολικής χρονιάς).

Μπορώ να μιλάω ατελείωτες μέρες για το Εργαστήρι... Νοιώθω πολύ τυχερή και υπερήφανη που πήγα σ'αυτό το "διαφορετικό" σχολείο το οποίο είναι ένα μοναδικό κομμάτι της ζωής μου και του εαυτού μου!

Το Εργαστήρι ήταν το δεύτερο σπίτι μας, η δεύτερη οικογένειά μας κι αυτό γιατί η επιτυχία των δασκάλων ήταν πως πρώτα απ' όλα ενδιαφερόντουσαν για το τι πρέπει να κάνουνε έτσι ώστε να είμαστε χαρούμενοι και δευτερεύουσα σημασία είχε το να μάθουμε γράμματα! Και ακριβώς γι' αυτό, μάθαμε πολύ περισσότερα από άλλα παιδιά που απλά έμαθαν παπαγαλία την προγραμματισμένη ύλη μέσα από καταπίεση!

Ναι ήταν επιτυχία τους αυτό και το τονίζω!

Επίσης κατάφεραν να βάζουν τα όρια τους εκεί που χρειαζόταν, έτσι ώστε αυτό μας έκανε να αισθανόμαστε και την απαραίτητη ασφάλεια που αναμφισβήτητα χρειαζόμασταν!

Δυσκολεύομαι να θυμηθώ κάτι που να με στεναχώρησε στο Εργαστήρι! Το μόνο που θυμάμαι είναι μια χαρακτηριστική τούμπα που είχα φάει, παίζοντας κυνηγητό με τους συμμαθητές μου! Με κυνηγούσε ο Λευτέρης (ο γρηγορότερος της τάξης, ίσως και του σχολείου) και έβαλα τα δυνατά μου έτσι ώστε να τρέξω όσο γρηγορότερα μπορούσα για να του ξεφύγω. Γλύτωσα από τον Λευτέρη, αλλά δεν γλύτωσα από τα ράμματα στο κεφάλι που έκανα στο Ασκληπιείο Βούλας! Αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε οποιοδήποτε σχολείο φυσικά, αλλά το αναφέρω διότι δεν νομίζω να υπάρχει κάτι άλλο που να με στεναχώρησε σε όλη την διάρκεια του δημοτικού σχολείου!

Πολλές φορές θυμάμαι, ανυπομονούσα να τελειώσει το Σαββατοκύριακο για να έρθει η Δευτέρα να πάω σχολείο! Τι πιο ωραίο από το να πηγαίνεις κάθε μέρα με τόση χαρά στο σχολείο, στο οποίο αφιερώνεις περισσότερη από τη μισή σου μέρα για τόσα συνεχόμενα χρόνια! Το χαστούκι το μεγάλο το έφαγα όταν πήγα στο Γυμνάσιο, όπου αντιθέτως τις περισσότερες μέρες πήγαινα με το ζόρι και ανυπομονούσα να έρθουν τα Σαββατοκύριακα και οι Αργίες! Ακόμα και οι φιλίες που δημιούργησα στο Γυμνάσιο, δεν είχαν καμμία σχέση! Δεν τις υποτιμώ, αλλά σίγουρα δεν είχαν ουδέποτε την "μαγεία" που έχουν αυτές που διαμορφώθηκαν στο Εργαστήρι! Πιστεύω πως υπήρχε και υπάρχει πολύ αγνή αγάπη, χωρίς ίχνος ιδιοτέλειας!

Νοιώθω πολύ συχνά την ανάγκη να μιλήσω σε φίλους και γνωστούς μου για το Εργαστήρι και πολύ συχνά με ρωτάνε να τους πω πράγματα και εμπειρίες για το τι ήταν το Εργαστήρι! Πάντα έχω την αίσθηση ότι όσο και να τους μιλάω, ότι και να τους λέω, ποτέ δεν θα καταλάβουν αυτό που ήταν πραγματικά το Εργαστήρι και τι ακριβώς σήμαινε και σημαίνει για μένα! Και βέβαια αυτό είναι πολύ φυσιολογικό, πως να έχω τέτοια απαίτηση αφού δεν έχουν βιώματα από το σχολειό αυτό! Στο μυαλό μου έχω ταυτίσει αρκετά το Εργαστήρι με το έργο το κινηματογραφικό “Ο κύκλος των χαμένων ποιητών” με τον Robbing Williams, οπότε αυτό το αναφέρω πολύ συχνά για να τους βάλω έστω και λίγο στο "κλίμα"!

Σίγουρα το Εργαστήρι δεν έγινε μόνο για να περάσουμε καλά όσοι είχαμε την τύχη να πάμε, αλλά για να αλλάξει έστω και λίγο ο κόσμος (όπως είπε και η Σίση στο πρόσφατο reunion). O κόσμος βέβαια δεν αλλάζει τόσο εύκολα, αντιθέτως πολύ δύσκολα θα έλεγα, αλλά ο καθένας από μας όλο και κάτι έχει κάνει με την σειρά του... έχει βάλει το λιθαράκι του... κι αυτό το θεωρώ πρόοδο!!!

14/3/2011

Λένα Δαλακίδη

Ενημέρωση για την 5η Συνάντηση

Καλημέρα σε όλους!

Αυτή η συνάντηση είχε μεγάλο ενδιαφέρον, μιλήσαμε για το πώς θέλουμε, πώς φανταζόμαστε και πώς ονειρευόμαστε να είναι αυτό το βιβλίο, για τους φόβους που έχουμε ότι κάποια κείμενα είναι πολύ νοσταλγικά και αν αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν επαφή με το Τώρα μας, ξαναείπαμε ότι χρειάζονται κείμενα από εκπροσώπους όλων των τάξεων, είπαμε ιδέες για το πώς θα μπορούσαμε να δουλέψουμε ανά τάξεις για να ξαναμπούμε στο ομαδικό κλίμα δουλειάς του Εργαστηριού και φυσικά καταγράψαμε (σχεδόν) τα πάντα με την φανταστική βίντεο-κάμερα του Λευτέρη. 

Όσον αφορά την ώρα προσέλευσης, μάλλον λειτούργησε η αλλαγή της ώρας, ωστόσο αναφέρθηκε ότι και μια αλλαγή μέρας -προς το Σαββατοκύριακό- δεν θα 'ταν άσχημη. Παρόλα αυτά, είπαμε η επόμενη συνάντηση να γίνει την Τετάρτη 23/3, γιατί Παρασκευή είναι 25η και πέφτει πάλι τριήμερο. Οπότε, τα λέμε στην επόμενη συνάντηση την Τετάρτη στις 7 η ώρα στην Σχεδία.

Σ' αυτή την συνάντηση ήρθαν οι:

1. Στέλιος Σιδηρουργός (79)
2. Νίκος Βαφέας (82)
3. Βάνια Ηλιάδη (82)
4. Αντώνης Πετράς (82)
5. Λένα Δαλακίδη (83)
6. Λευτέρης Παπαγιαννάκης (83)
7. Μαρία Γιαλαμά (84)
8. Νέλλη Καμπούρη (84)
9. Ελισώ Λογοθέτη (84)
10. Νόνης Προκοπίου (84)
11. Μαρία Ζέρδιλα (87)
12. Χριστίνα Αγναντοπούλου (89)

Επίσης, είχαμε την τύχη να μιλήσουμε και να δούμε λίγο την Σίση και τον Βασίλη Βαφέα, που βρίσκονταν στο χώρο για την προετοιμασία του Συνεδρίου που διοργανωνει η Σχεδία στις 4 & 5 Απριλίου. Σχετικά με το συνέδριο έχετε λάβει με email το πρόγραμμα, μια προσκλήση και την αίτηση συμμετοχής, ώστε αν μπορείτε και αν θέλετε, να έρθετε. Να υπενθυμήσω ότι Δεν υπάρχει Κόστος Συμμετοχής.

Η Σίση είδε κάποιες φωτογραφίες από το Εργαστήρι και θυμήθηκε ένα περιστατικό με τον Επιθεωρητή, ο οποίος κάθε φορά που ερχόταν ήθελε να είναι παρών στο μάθημά της των Θρησκευτικών -  την κατάσταση "έσωζαν" με "αυτοθυσία" η Αμαλία, η Έρση και η Κατερίνα, που έχοντας αποστηθίσει κάποια κείμενα αναλάμβαναν να "ψυχαγωγήσουν" τον Επιθεωρητή με ένα ανάλογο της "ιερής" περίστασης θέαμα!

Ο εν λόγω Επιθεωρητής κάθε φορά πριν αποχωρήσει απειλούσε ότι αν δεν βαφτούν οι ζωγραφισμένοι τοίχοι με λευκή μπογιά, θα το κλείσει το σχολείο. Η Σίση στεναχωριόταν πολύ, αλλά με την βοήθεια της μαμάς τους Λευτέρη κάποια στιγμή βρήκαν ένα τέχνασμα που τον έκανε να σταματήσει. Του ζήτησαν να καταθέσει τις απειλές του και γραπτά, με επίσημο τρόπο δηλαδή, προς το σχολείο, και λόγω του ότι αυτό που πραγματικά ήθελε ο "καλός μας" Επιθεωρητής ήταν "το φακελάκι του" -όπως μαθεύτηκε αργότερα σε συζητήσεις με άλλα σχολεία- η επισημότητα τον έκανε να σταματήσει. 

Από αυτό το περιστατικό μαθαίνουμε ότι το σχολείο μας είχε θεσμικές δυσκολίες και ιδιαίτερα προβλήματα να αντιμετωπίσει κατά την διάρκεια της λειτουργίας του. Με κάποιο "μαγικό" όμως τρόπο αυτά τα προβλήματα δεν μεταφέρθηκαν στα παιδιά και την εκπαιδευτική διαδικασία. Δεν ήταν όλα εύκολα στο Εργαστήρι, δεν ήταν όλα ευχάριστα αλλά, με την επιμονή για σωστή μάθηση, την αγάπη των δασκάλων και των γονιών, κερδήθηκαν πολλά μέτωπα!

Πολλά φιλιά

Ελισώ, Αντώνης

ΥΓ

Ακολούθησε "φαγοπότι" σε διακεκριμένο πολίτικο ταβερνάκι στην περιοχή των Εξαρχείων. Σε μια από τις υπέροχες συζητήσεις ο Νίκος μας είπε ότι ο ιδιοκτήτης του κτιρίου που στεγαζόταν το Εργαστήρι, ήταν ένας συνταξιούχος Αστυνομικός της Χούντας των Συνταγματαρχών.  Η ειρωνία σε όλο της το μεγαλείο!

Για το Εργαστήρι - Φοίβη (Φαίη) Πολυδωροπούλου

Για μένα το Εργαστήρι ήταν ένα σχολείο πολύ διαφορετικό απ'αυτά που ήξερα. Θυμάμαι ήταν τελευταίες μέρες των εγγραφών και είπα στην μαμά μου ότι αν θα με ξαναέγραφε στο σχολείο που πήγαινα θα πέθαινα!

Έτσι κάποιος είπε στους γονείς μου για το Εργαστήρι.  Όταν πρωτοαντίκρισα την διώροφη μονοκατοικία που στέγαζε αυτό που θα ήταν το σχολείο μου παραξενεύτηκα....Ήταν ένα σπιτάκι ζωγραφισμένο γύρω γύρω προφανώς από τα παιδιά που φοιτούσαν εκεί. Πίσω είχε μία ατελείωτη χωμάτινη έκταση και κάτι μονόζυγα δεξιά και αριστερά. Η μάντρα ήταν φτιαγμένη από τσιμεντόλιθους και επίσης ζωγραφισμένη με παιδικές ζωγραφιές. Αν θυμάμαι καλά και εγώ είχα ζωγραφίσει εκεί. Δεν ήταν το κλασικό επιβλητικό κτήριο που είχα συνηθίσει μέχρι τότε.

Μιλήσαμε με μια κυρία και κάποια στιγμή εμφανίστηκε, μία άλλη κυρία που μου συστήθηκε με το μικρό της όνομα. "Είμαι η Σοφία" μου είπε "και θα είμαι η δασκάλα σου της 4η δημοτικού" (τελικά την είχα και στην 5η δημοτικού και στην 6η είχα την Σίση). Άλλο σοκ και αυτό σκέφτηκα... Που είναι τα Κυρία Τάδε κλπ...

Η επόμενη ερώτηση της μαμάς μου ήταν για το τι θα φοράμε στο σχολείο. Η απάντηση με χαροποίησε ιδιαίτερα. «Ό,τι θέλουν φοράνε τα παιδιά δεν υπάρχει κάποια στολή». Πω πω χαρά σκέφτηκα!!! Τι παράδεισος είναι αυτός... Και η αμέσως επόμενη ερώτηση της μαμάς μου ήταν η απόλυτη ευτυχία. «Θα έχουν διάβασμα για το σπίτι»? Όχι, συνήθως τα παιδιά δεν παίρνουν δουλειά για το σπίτι και τα Σάββατα (τότε είχαμε σχολείο και το Σάββατο και μετά την κατάργηση του Σαββάτου γίνονταν  Παρασκευή) τα παιδιά συμμετέχουν σε "ομάδες  δημιουργίας". Πω πω γιούρια!!! Αυτό ήταν!! Μετά το καταπιεστικό σύστημα η απόλυτη ευτυχία!!!!!

Δεν έβλεπα την ώρα να αρχίσει το σχολείο!!!!!

Ένα τμήμα ανά τάξη και λίγα παιδιά σ’αυτή. Τα μαθήματα γίνονταν με την συμμετοχή όλων με μια χαλαρότητα που δεν σου προκαλούσε άγχος. «Άγχος» άγνωστη λέξη στο σχολείο αυτό….Απόλυτα δημοκρατικοί κανόνες και σεβασμός στην γνώμη του καθενός.

Θυμάμαι την γεωγραφία την παρουσιάζαμε εμείς στην τάξη και εμένα μου είχε πέσει η Ινδία. Αυτό το ταξίδι δεν το έχω κάνει ακόμα, αλλά είναι στα σχέδια μου μιας και με είχε εντυπωσιάσει από τότε.

Το μάθημα της μουσικής με την γλυκύτατη Ελένη Κεραμμέα... Ποτέ δεν θα ξεχάσω αυτή την Κυρία! Και μόνο η φωνή της ήταν σαν μουσική. Γνώρισα το ξυλόφωνο, το μεταλλόφωνο, την μελλόντικα, αλλά ίσως το πιο σημαντικό όργανο για εκείνη να ήταν η φλογέρα! Δεν θα το πιστέψετε, αλλά εννοείται ότι έχω ακόμα εκείνη την εκρουκίτρινη Hohner φλογέρα και φυσικά θυμάμαι ό,τι είχαμε μάθει τότε. Κάθε Χριστούγεννα την βγάζω και παίζω από μικρό παιδάκι στους γονείς μου τα κάλαντα. Εδώ και δύο χρόνια την φλογέρα συνοδεύει η κόρη μου με το τριγωνάκι της (όπως μπορεί) και μας καμαρώνει ο άνδρας μου.

Θυμάμαι ένα δωμάτιο στον 1ο όροφο -ήταν το λεγόμενο χημείο. Εκεί πάνω σε κάτι ντουλάπια υπήρχε ακουμπισμένο ένα βαλσαμωμένο γεράκι. 'Όποτε έβρισκα την ευκαιρία εγώ και άλλοι από την τάξη μου το παίρναμε και κυνηγούσαμε την συμμαθήτρια μας την Χριστίνα Μάγκου που ούρλιαζε από τον φόβο της και έτρεχε πανικόβλητη στους διαδρόμους.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις φωτοτυπίες της εποχής με τον "πολύγραφο", που είχε και μια ιδιαίτερη μυρωδιά. Μεγάλη χαρά να πάω στο ισόγειο στον πολύγραφο.

Σε κάθε διάλλειμα όταν πήγαινα 4η, αλλά και στην 5η δημοτικού, βρίσκαμε την ευκαιρία να κλείνουμε τα πατζούρια αλλά και τις συρόμενες πόρτες και να βάζουμε μουσική μετατρέποντας την τάξη μας σε discotheque. Μεγάλη μόδα της εποχής οι discotheque τότε. Πήγαινε ο χορός σύννεφο!

Η περίφημη καντίνα... Εκ περιτροπής κάποιο τμήμα αναλάμβανε την ευθύνη, προμήθεια και διαχείριση της καντίνας. Στήναμε ένα γκισέ από τσιμεντόλιθους και προμηθευόμασταν τα γνωστά "ψωμάκια", τρίγωνα τυράκια, κουλούρι και άλλα και τα πουλούσαμε στα άλλα τμήματα. Με τα χρήματα από τα κέρδη, το δικό μας τμήμα θυμάμαι αγόρασε ένα πινγκ- πονγκ που στήθηκε στο χολ του 1ου ορόφου. Επιδοθήκαμε στο άθλημα και φυσικά λυσάγαμε σε κάθε διάλειμμα στα τουρνουά. Πολλά χρόνια κράτησε αυτή η αγάπη μου για το πινγκ-πονγκ.

Ομάδες δημιουργίας. Τι ομάδα καραγκιόζη, τι κινούμενων σχεδίων, τι ομάδα κινηματογράφου, τι κοσμήματα, τι κεραμικής, μουσικής, θεάτρου, ποδοσφαίρου, μαγειρικής (τότε έμαθα το μωσαϊκό), σκακιού (αυτή την είχε κάνει ο μπαμπάς μου και καμάρωνα εγώ). Όλες αυτές οι ομάδες λειτουργούσαν και εμείς γραφόμασταν και συμμετείχαμε σε όποιες θέλαμε. Εμπειρίες που σίγουρα δεν θα είχαμε σε κανένα άλλο σχολείο!!!!

Συνελεύσεις της Δευτέρας. Θέματα προς συζήτηση και όλα στο τραπέζι για να δοθούν λύσεις.

Σχολικό και ο πασίγνωστος κύριος Ερμής (που χάρηκα που τον είδα μετά από τόσα χρόνια στο reunion του Σεπτεμβρίου 2010). Χαμός γινόταν στην γαλαρία του σχολικού με Παπαγιαννάκη, Σταυρινό, και πολλούς άλλους. Εγώ δεν ήμουν και η πιο ήσυχη εδώ που τα λέμε. Απορώ πώς άντεχε ο Κύριος Ερμής και οδηγούσε με τέτοιο πανικό στα πίσω καθίσματα.

Ήμαστε πολύ ζωντανά παιδιά με τα παιχνίδια μας, τα μπουγέλα μας κλπ. Τα κορίτσια παίζαμε όλες μαζί στο πίσω μέρος της κουζίνας ή κάτω από την σκάλα. Σ’αυτό το σχολείο είχαμε και τις πρώτες μας «αγάπες» εννοείται…. Της «τάδε» της άρεσε ο «τάδε», εμένα ο άλλος «τάδε» κλπ. (Για να μην γίνουμε «ρόμπα» μετά από τόσα χρόνια δεν αναφέρω ποιος και τι...)

Ποτέ δεν θα ξεχάσω στο τέλος της 6ης δημοτικού την πενθήμερη της τάξης μου στο σπίτι του Σωτήρη Ηλιάδη στην Ύδρα. Περάσαμε αξέχαστα !!! Είχαμε βάλει μαρμελάδα στα παπούτσια των αγοριών και όταν το πήραν είδηση έγινε της τρελής.

Οι συμμαθητές μου η Λίνα Σταυροπούλου (η ξανθούλα που πέρασε μέσα από την τζαμαρία όταν άκουσε ότι ερχόταν ο Ρομπέρτο στο party της Ηλέκτρας), η Μαριάννα Καβαλλιεράτου (η πρωτοπόρος... ό,τι φορούσε γινόταν μόδα), η Ελένη Κωστίκα (του ποδοσφαίρου), η Μαρίνα Ζέρδιλα (που κοκκίνιζαν τα μαγουλάκια της), η Χριστίνα Μάγκου (με τις όμορφες μπούκλες και με το γεράκι), η Carin (κολλητή της Μαριάννας μέχρι που έφυγε από το σχολείο για την Αγγλία), η Ηλέκτρα Τσιριγώτη (δυναμική και του ποδοσφαίρου επίσης), η Αθηνά Κόντου (με την αγάπη της στον Mozart και τη μουσική που έφυγε από το σχολείο αλλά δυστυχώς και από τη ζωή...), η Μαριλένα (δεν κάναμε ιδιαίτερη παρέα), ο Ρομπέρτο Βόγλης (μορφή της τάξης και καπετάν φασαρίας), ο Σωτήρης Ηλιάδης (πειραχτήρι τρομερό), ο Σωτήρης Φουρούλης (με τις φοβερές φακίδες και τα πλούσια μαλλιά του), ο Ηρόδοτος Αντωνόπουλος (ο πανύψηλος με τις απίστευτες γνώσεις στα μαθηματικά), ο Κωνσταντίνος Καλαϊτζάκης (ο τρομερός στο σχέδιο), ο Αλέξης Σταυρινός (έτσι τον έλεγαν τότε -ο γαλαρίας και καπετάν φασαρίας), κι εγώ (η τότε Φαίη με τις αφέλειες και τα μακριά σκούρα μαλλιά που η Λίνα προσπαθούσε να φτάσει στο ύψος... όπως είδατε κορίτσια με περάσατε όλες).

Τελικά για μένα το Εργαστήρι ήταν ευτυχισμένα σχολικά και παιδικά χρόνια! Μου ξύπνησε τις καλλιτεχνικές ανησυχίες μου και μου δίδαξε έναν πιο χαλαρό τρόπο σκέψης και έκφρασης που πολλές φορές δυστυχώς δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της κοινωνίας μας. Έμαθα να λέω αυτό που σκέφτομαι, να παλεύω για να υποστηρίξω την γνώμη μου, αλλά αυτό πολλές φορές έχει χαρακτηριστεί ως αγένεια, μέχρι και ως έλλειψη τακτ και μη διπλωματική συμπεριφορά.

Εγώ μια φορά το λάτρεψα το Εργαστήρι και μαζί μ'αυτό και όλους τους συμμαθητές μου και τους δασκάλους μας, που όσα χρόνια και αν κάνουμε να βρεθούμε για εμάς είναι πραγματικά «σαν χθες»!

4/3/2011
Φοίβη Πολυδωροπούλου (πρώην Φαίη)

Υλικό Αρχείου: Ιστορίες

 

Η ιστορία μιας πεταλούδας

 

(αρχείο: Νέλλη Καμπούρη)

Υλικό Αρχείου: Ζωγραφιές

 

(αρχείο: Νέλλη Καμπούρη)

Υλικό Αρχείου: Ζωγραφιές

(αρχείο: Νέλλη Καμπούρη)

Οι Εκθέσεις Είναι Μεγάλη Πληγή - Ελισώ Λογοθέτη

Βρήκα το ντοσιέ με τις εκθέσεις, που νόμιζα ότι είχα χάσει. Στην πρώτη-πρώτη σελίδα είδα έκπληκτη τον "Δεκάλογο της Σοφίας και της Στ' τάξης"

Δεκάλογος της Σοφίας και της Στ' τάξης

ΟΧΙ ΠΙΑ!!!

1. Λάθος καταλήξεις!
2. Λάθος άρθρα!
3. Λάθος μόρια!
4. Παράλειψη τόνων!
5. Παράλειψη σημείων στίξης!
6. Άσχημα γράμματα!
7. Μουτζούρες!
8. Αδιάβαστοι!
9. Ξέχασα στο σπίτι μου...!
10. Σαλατοποίηση!

"Η γνώμη μου για τις θρησκευτικές εκπομπές" 17-10-83

Αυτές οι θρησκευτικές εκπομπές που βάζουν κάθε Κυριακή, είναι εντελώς εκνευριστικές γιατί συνήθως βγαίνει ένας παπάς που λέει να κάνεις πράγματα που αν έχει κανείς συνηθίσει να μην τα κάνει του είναι πολύ δύσκολο να τα κάνει.

Θα ήθελα να ήξερα ακόμα ποιος βλέπει αυτές τις εκπομπές. Άσε που είναι πολύ πρωί και αφού έχουν ξενυχτίσει οι άνθρωποι στα μπουζούκια και τα σουβλατζίδικα, να ξυπνήσουνε πρωί-πρωί να δούνε αυτές τις εκπομπές, για να έχουν την συνείδηση τους ήσυχη;

Συνήθως, αυτές τις εκπομπές τις παρουσιάζει ένας παπάς, ή κανένας ταχτοποιημένος κύριος που φοράει το κουστουμάκι του, τη γραβατίτσα του και μόλις τελειώσει το γύρισμα, θα πάει στο σπιτάκι του θα φάει το ιμάμ-μπαιλντί που του ετοίμασε η γυναικούλα του ή καμιά φορά η υπηρέτρια.

Η γνώμη μου, λοιπόν, πιο συμμαζεμένα, για αυτές τις εκπομπές, είναι ότι είναι απαίσιες και καθόλου μορφωτικές όπως θέλουνε να είναι.

"Μια Παρασκευή στο σχολείο μας"  19-3-84

Την Παρασκευή είχαμε κανονίσει να κάνουμε διαγωνισμό μαγειρικής με τ' αγόρια. Εμείς φτιάξαμε σνίτσελ, παραγεμισμένα με ζαμπόν, τυρί και μουστάρδα, πατάτες βραστές, ανοιγμένες στη μέση και γεμιστές με μίγμα από πατάτες, κέτσαπ και μουστάρδα, ανανά με χαρακτηριστικά προσώπου και σουβλάκια από φρούτα και ένα κοκτέιλ που κατά λάθος ήταν σύνθεση από δυο άλλα κοκτέιλ. Εγώ μαζί με την Σάντρα φτιάξαμε το κοκτέιλ. Όπως λέω και παραπάνω έκανα λάθος και μπέρδεψα δυο κοκτέιλ. Στην αρχή έβαλα στο σέικερ γάλα με πορτοκαλάδα και το έδωσα στην Σάντρα να το κουνίσει. Μετά έφτιαξα μια κρέμα σοκολάτα από το άλλο κοκτέιλ. Το καλό ποτήρι το διακοσμήσαμε, δηλ. βάλαμε μια φέτα πορτοκάλι και γύρω-γύρω το γείσο του ποτηριού το αλείψαμε με ζάχαρη. Τελοσπάντων πολλά είπα για το κοκτέιλ.

Εμείς τα κορίτσια μαγειρέψαμε δεύτερες και όσο τα αγόρια μαγείρευαν εμείς φτιάχναμε την τάξη για την έκθεση. Όταν ήταν η ώρα μας να κατέβουμε για να μαγειρέψουμε πήγαμε μπροστά στο γραφείο και είπαμε στους δάσκαλους να τους πούνε να βγουν έξω από την κουζίνα. Όμως μας ήπαν να περιμένουμε ακόμα μισή ώρα. Τα μισά περίπου κορίτσια πήγαν πάνω στην τάξη. Μερικές όμως πήγαμε πίσω στην αυλή και ξαπλώσαμε η μια πάνω στην άλλη για να τραγουδίσουμε. Τελικά μπήκαμε μέσα στη κουζίνα για να μαγειρέψουμε. Τα κάναμε όλα βιαστικά. Οι πατάτες αργούσαν να βράσουν κι έτσι δε μπορούσαμε να κάνουμε τα σνίτσελ. Πολλά κορίτσια ήμαστε στην ομάδα φωτογραφίας. Είχαμε χάσει πολύ χρόνο. Φωτογραφία κάναμε πολύ λίγο ώσπου μας φώναξε η Σοφία για την απονομή των βραβείων. Οι δάσκαλοι μπήκαν μέσα στην κουζίνα για να δοκιμάσουν τα φαγητά. Εμείς περιμέναμε με αγωνία. Τέλος οι δάσκαλοι μας είπαν την απόφαση τους. Τα αγόρια πήραν το βραβείο για την γεύση και το γλυκό κι εμείς τα κορίτσια για την εμφάνιση και το φαγητό. Τα βραβεία ήταν για όλους το ίδιο: μια ποδιά και μια κουτάλα ξύλινη. Πήραμε επίσης έναν έπαινο.

Διασκεδάσαμε ωραία (αλλά ήταν άδικο γιατί δηλαδή να βάλει την ποδιά και την κουτάλα η Μαρίνα αφού το είχα πει εγώ πρώτη;)

"Πήγαμε σε άλλο πλανήτη"  22-5-81 

(αυτή η έκθεση έχει και δασείες και περισπωμένες και απόλα...)

Ντριιιίν.

- Εμπρός, ποιος είναι;

- Η Ελένη είμαι, θέλεις να πάμε στο οικόπεδο που είναι δίπλα στο σπίτι σου;

- Αμέ αλλά τι να κάνουμε;

- Θα σου πω μόλις έρθω, άντε γιά.

Βρζουμμ. Η Ελένη ήρθε. Είχε φέρει διάφορα πράγματα. Είχε φέρει ένα καροτσάκι γεμάτο με σίδερα, μια σακούλα με κατσαβίδια, βύδες, σφηριά. Είχε και ένα τεράστιο τρυπάνι. Την ρώτησα τι θα κάνουμε και μου λέει: θα φτιάξουμε ένα διαστημόπλοιο. 

- Ναι αλλά είμαστε πολύ λίγοι.

- Να πάρεις τηλέφονο να [έρθουν] κι άλλα παιδιά.

- Πάω.

Πάνω πήρα τηλέφωνο όλη την τάξη. Συγά-συγά ερχώντουσαν. Ο Κωστής λέει να βιαστούμε. Η Νέλλη του λέει να αρχήσουμε να δουλεύουμε για να φήγουμε. Το τελειώσαμεεεεε, φωνάξαμε όλοι μαζί δεινατά. Πήγαμε όλοι πάνω και πήραμε παιχνίδια, βιβλία, ρούχα, πήραμε και το φαρμακίο μου. Είπα στη μαμά μου να μας φτιάξει φαγητά. Κατεβήκαμε κάτω και τότε η Νατάσσα λέει καλήτερα να το βαφτίσουμε. Ο Χρήστος λέει γελώντας να το βαφτίσουμε "Κολούμπια". Ο Μιχάλης είπε ότι το "Κολούμπια' είναι πολύ καλό. "Αινώ το δικό μας είναι σαράβαλο", τον έκοψε η Ισαβέλλα. Μπήκαμε στο "Κολούμπια" και ξεκινήσαμε. Όλοι ξεφωνήζαμε. Τρέχαμε με εξείντα χιλ. Βράδυασε. Πέσαμε να κοιμηθούμε. Εγώ πήρα το βιβλίο μου και διάβαζα. Σε μια στιγμή άκουσα φωνές. Άρχισα να φωνάζω κι εγώ χωρίς να το καταλάβω. Σε λύγο πήραμε μια στροφή -μα μια στροφή! Και σε λύγο βρησκόμουνα αγκαλιασμένη με την Μαρίνα. Η Ισαβέλλα και η Νέλλη μας σήκοσαν. Ξεκινήσαμε και πήγαμε ποδαρόδρομο μέχρη μια λύμνη που ήταν περιτριγηρισμένη από δέντρα. Κατασκηνόσαμε στα δέντρα δυο-δυο. Εγώ ήμουν με την Μαρίνα. Νύχτωσε. Είπαμε κάπιος να φυλάει βάρδια. Ρίξαμε κλήρο και βγήκε η Σάντρα και η Ελένη. Το πρωί η Ελένη μας δηιγήθηκε τι έγεινε το βράδυ. Είρθε λέει ένας δηνόσαβρος κι από πάνω ήταν ένας αρχαιοπτέρυγας. Όλοι μήναμε με ανοιχτό το στόμα.

(Κράτησα την ορθογραφία. 'Ή μάλλον την ανορθογραφία.)

Υλικό Αρχείου: Εκθέσεις

Αλφάβητος, η αγγλική

Οι φίλες και τα λουλούδια στο χαρτί

Φεύγοντας από το Εργαστήρι - Ελένη (1981)

Φεύγοντας από το Εργαστήρι - Κωνσταντίνος (1981)

Μια Γενική Συνέλευση - Νέλλη

 

(αρχείο: Νέλλη Καμπούρη - Στέλιος Σιδηρουργός)

Εκθέσεις (1981) - Μαρία Φιωτάκη

(Από το αρχείο με τις εκθέσεις μου, νομίζω από την ε' δημοτικού. Προσπάθησα να σας τα μεταφέρω ακριβώς όπως τα είχα γραμμένα, και με την ίδια ορθογραφία!)

Ο Πίνακας

Είναι ένας πίνακας που έχει έντονα χρώματα, μια ξύλινη γέφυρα που είναι σε σχήμα π, δύο παράθυρα τετράγωνα που έχουν ένα σταυρό στη μέση, πάρα πολλά δένδρα που τα κλαδιά τους ανακατεύονται, ακόμη και έναν ήλιο που παθαίνει έκλειψη.

Εμένα αυτός ο πίνακας μου θυμίζει μια βίλα απομονωμένη από τον κόσμο. Μια βίλα στην οποία δεν υπάρχει ζωή εκτός από τα δένδρα και τον ήλιο που τα φωτίζει λίγο.

Μου δημιουργεί μελαγχολία γιατί δε μου αρέσει καθόλου η μοναξιά. Τα δένδρα όμως μου θυμίζουν συγκένεια έτσι όπως ανακατεύονται τα κλαδιά τους. Δηλαδή ότι ο κόσμος ανακατεύεται μεταξύ τους και είναι σα να ζουν όλοι μέσα σε μια βίλα. Απ' αυτή τη πλευρά ο πίνακας με ενοχλεί και μου δημιουργεί συναίσθημα πλήξη, γιατί ούτε ο πολύς κόσμος μου αρέσει.

Από την ώρα που ερχόμαστε στο σχολείο (8.30-11.00)

Μόλις μπαίνω στη τάξη και έχει φτάσει το σχολικό μας πιο νωρίς από το κίτρινο σκοτωνόμαστε για να πιάσουμε θέση. Μέχρι να έρθει η Σοφία ή βγάζουμε ο ένας τα παπούτσια του άλλου ή μαζί όλοι καθόμαστε και μιλάμε. Σήμερα από την ώρα που είμασταν στο σχολικό μέχρι να έρθει η Σοφία αρχίσαμε όλοι μαζί να λέμε τα νέα μας και η Σοφία τα δικά της. Μόλις τελειώσαμε λέει η Σοφία: "τι έκθεση θα γράψετε" αρχίσαμε να σκεφτόμαστε. Αποφασίσαμε να γράψουμε ελεύθερο αλλά επειδή δεν ήθελαν μερικοί αποφάσισε η Σοφία να γράψουμε "Από την ώρα που ερχόμαστε στο σχολείο μέχρι την ώρα του διαλείμματος ".

Και μόλις αρχίσαμε να γράφουμε μπαίνει η Αγγελική και λέει: "η Σίση είναι άρωστη και με πήρε τηλέφωνο για να σου πω να βάλεις έκθεση στη τάξη της". Η Σοφία μπήκε μέσα στη τάξη των παιδιών της τετάρτης κάθισε για αρκετή ώρα και όταν γύρισε μας είδε να μιλάμε και μας είπε ότι στις δέκα και τέταρτο θα έχει τελειώσει ο χρόνος μας. Και τώρα όλοι γράφουν και όλοι μιλάνε. Η Μαρία και η Δάφνη ρωτάνε τη Σοφία, η Δάφνη τελείωσε και μαζεύει τα στυλό της και τώρα κάνει πράξεις στο κομπιούτερ. Ο Πάνος ο Αναγνωστόπουλος λέει ότι κάνει "μίγμα πως το λένε". Ο Τόνυ μιλάει στο Πάνο, και η Έλενα στη Βάνια, τώρα η Βάνια στην Έλενα, ο Τόνυ δαγκώνει το στυλό του, όλοι ρουφάνε τη μύτη τους, η Έλενα και ο Πάνος ο Αν. μασάνε τσίχλα και όλοι γράφουν, γράφουν, γράφουν. Η Βάνια διαβάζει την έκθεσή της, ο Πάνος Αν. η Βάνια και η Έλενα σβήνουν, η Δάφνη και η Βάνια σηκώνονται και ο Στέλιος πηγαίνει στη τουαλέτα, ο Στέλιος γυρίζει, ο Τόνυ λέει "άρε Στέλιο, άρε Στέλιο" και επειδή τα υπόλοιπα τα ξέρετε, δε συνεχίζω.

Μια ανάμνηση από το σχολείο:

"Τα τυράκια"

Αυτή η ανάμνηση είναι από τη Δ' τάξη, από τότε που τελείωσε η καντίνα μας. Τα πράγματα είχαν ως εξής: Όταν τελειώσαμε την καντίνα μας έμειναν ορισμένα τρόφιμα. Ανάμεσα στα τρόφιμα ήταν και τα τυράκια. Τα τυράκια έμειναν μερικές εβδομάδες και χάλασαν. Η ιστορία με τα τυράκια έγινε στην ώρα των αγγλικών, όταν κάποια παιδιά από τη τάξη πέταξαν τυράκια επάνω μας. Τότε άρχισε ένας τυροπόλεμος φοβερός! Πεταγόντουσαν τυράκια από δω κι από κει συνέχεια. Συνήθως μετά από πολέμους η με νερό ή με οτιδήποτε άλλο εγώ είμαι αυτή που την πληρώνω. Έτσι και στα τυράκια. Μετά το μάθημα των Αγγλικών είχα γεμίσει τυράκια, την τάξη μας την είχαμε κάνει χάλια, το μπάνιο επίσης, η Ουέντυ ούρλιαζε...

(το υπόλοιπο τμήμα της έκθεσης λείπει)

Η γη καταστρέφεται κι εσύ είσαι υποχρεωμένος να την εγκαταλείψης. 
Ποιούς ανθρώπους και τι πράγματα θα διάλεγες να πάρεις μαζί σου?

Η γη καταστρέφεται, δε ξέρω τον λόγο, αλλά γίνονται κάθε 1' σεισμοί με

7-8 ρίχτερ. Οι γονείς πολλών παιδιών σκοτώνονται μέσα στις πολυκατοικίες, τα παιδιά είναι έξω και ουρλιάζουν, τα γατιά νιαουρίζουν, οι σκύλοι γαβγίζουν, οι κότες κακαρίζουν. Όλα τα ζωντανά της Γης είναι αναστατωμένα & όλα αυτά γίνονται φέτος το 6.143.

Όλοι οι άνθρωποι προσπαθούν να διασώσουν κάτι από τα πράγματά τους. Οι ποδοσφαιριστές πέρνουν μπάλλα & τα σορτσάκια της ομάδας τους, οι μαμάδες πέρνουν τα άσπρα καλτσάκια των παιδιών τους, το βελούδο φορεματάκι της κορούλας τους κι όλα αυτά γίνονται για να κάνουν καλή εντύπωση στους εξωγήινους?

Εγώ όπως και οι άλλοι άνθρωποι προσπαθώ να διασώσω τα πράγματά μου, τα ζώα μου και τους γονείς μου. Τώρα είμαι στο Καλαμάκι και ανεβαίνω στο μηχανάκι μου αντίκα από το 1981 και πηγαίνω κατευθείαν στο μηχανουργείο πέρνω το σκυλάκι μας τη Νέγρα και μετά γυρνάω στο Καλαμάκι να πάρω τους γονείς μου αλλά μαθαίνω ότι έφυγαν με ένα άλλο διαστημόπλοιο και με την τηλεόραση ραντάρ είδα ότι κατευθύνονται προς τον Ερμή. Πήρα τις κασσέτες μου με όλα τα τραγούδια του κόσμου, δυο παγωτομηχανές, δυο κοκαλομηχανές, δυο νερομηχανές και πέντε μηχανές τροφίμων. Μπαίνω μέσα με τη Νέγρα πατάω το κουμπί της εκτόξευσης και ξεκινάω αμέσως για μια νέα περιπέτεια. Βάζω τον αυτόματο πιλότο να μας πάει στον Ερμή.

Ο αυτόματος πιλότος είναι ένας φουσκωτός άνθρωπος από πλαστικό. Η Νέγρα που δεν είχε δει ποτέ τέτοιο άνθρωπο πήγε και τον μύρισε. Επειδή όμως κατάλαβε πως δεν ήταν ζωντανός τον δάγκωσε και ο πιλότος τρύπησε. Στο τέλος μετά από πολλή ταλεπωρία φτάσαμε στον Ερμή όπου συναντήσαμε τον Στέλιο με τη Φούλα.

ΤΕ - ΛΟΣ

Μαρία Φιωτάκη

Σημειώσεις Συναντήσεων & Βασικές Θεματικές

Για όσους δεν ήταν στις προηγούμενες συναντήσεις έγραψα -πρόχειρα βέβαια και με λάθη- κάποιες σημειώσεις από όσα θυμόμουνα ότι συζητήσαμε. Σίγουρα δεν τα έχω γράψει όλα οπότε συμπληρώστε κι οι υπόλοιποι ότι νομίζετε ή αλλάξτε αυτά με τα οποία διαφωνείτε.

Η ιδέα που έχω είναι να καθορίσουμε σιγά-σιγά τις βασικές ενότητες του βιβλίου και να εντάξουμε σε αυτές κομμάτια από τα κείμενα του τότε και του τώρα, τις συζητήσεις και τις φωτογραφίες που θα συλέξουμε ώστε να υπάρχει και αυτονομία των ατόμων που αποφάσισαν να γράψουν κάτι πιο προσωπικό και μια πιο ομαδική σκοπιά που να προκύψει μέσα από τις συζητήσεις. Άυτό είναι ένα μοντέλο που αντικατοπτρίζει και τη δουλειά που κάναμε τότε.

Κατά τη γνώμη μου ήδη υπάρχουν οι ενότητες (τις οποίες σημειώνω με bold) - μπορεί βέβαια να βρούμε κι άλλες ή να αλλάξουμε κάποιες ή να διαφωνείτε εντελώς. Ανάλογα με το που θα πάνε οι συζητήσεις μπορούμε να αλλάζουμε και να εμπλουτίζουμε αυτές τις ενότητες που θα αποφασίσουμε ότι είναι οι πιο σημαντικές. Πάντως γενικά είναι χρήσιμο να κρατάμε σημειώσεις ή ακόμα καλύτερα να ηχογραφούμε τις συναντήσεις.
 

Νέλλη

 

 

Σημειώσεις από τις έως τώρα Συναντήσεις και 
Βασικές Θεματικές πάνω στις οποίες μπορούμε να δουλέψουμε.

Το Ξεκίνημα

Ο Λευτέρης ανέφερε φυσικά τη γνωστή φημολογία ότι το Εργαστήρι έγινε απλά για να έχει ένα σχολείο να πάει ο Στέλιος. Η Δάφνη μίλησε για το Σχολείο και τη σχέση του με το Εργαστήρι. Πώς μια ομάδα γονιών που δεν ήθελαν τα παιδιά τους να πάνε στο συμβατικός σχολείο πειραματίστηκαν με τη δημιουργία ενός αυτοδιαχειριζόμενου σχολείου από όπου ξεκίνησαν και κάποιοι δάσκαλοι και μαθητές του Εργαστηριού. ‘

Μαθησιακή Διαδικασία: Το σχολείο δεν είναι απαραίτητα εξαναγκασμός:

Θυμόμαστε όλοι πόσο μας άρεσε να πηγαίνουμε σχολείο. Περιμέναμε πότε θα τελειώσει το σαββατοκύριακο ή οι διακοπές για να γυρίσουμε στο σχολείο. Δεν πηγαίναμε με το ζόρι αλλά επειδή θέλαμε κι είχαμε αποφασίσει να συμμετέχουμε στη μαθησιακή διαδικασία. Δεν πηγαίναμε εκεί απλά για να μάθουμε αλλά και για να κατασκευάσουμε, να δημιουργήσουμε. Αυτό μας έδινε δύναμη και αυτονομία που πολλοί από εμάς ως παιδιά δεν απολαμβάναμε εκτός σχολείου.

Πώς:

1. Δεν υπήρχε δουλειά στο σπίτι.
2. Μέναμε πολλές ώρες την ημέρα στο σχολείο κι είχαμε τεράστια διαλείμματα
3. Δουλεύαμε ομαδικά και αλληλο-συμπληρωματικά.

Η Σάντρα θυμήθηκε ότι με τη Νατάσσα είχαν κάνει μια κατανομή μαθημάτων ανάλογα με το τι άρεσε στην κάθε μια και λειτουργούσαν συμπληρωματικά. Η μία τα μαθηματικά, η άλλη την ιστορία κτλ.

4. Δεν υπήρχαν βαθμοί και ανταγωνισμός ως προς τα μαθήματα.
5. Δεν υπήρχε εξέταση.

Έχει ενδιαφέρον εδώ η ιστορία του Στάθη για ένα παιδί (όνομα;) που δεν είχε μάθει διαίρεση αλλά είχε εφεύρει ένα πολύ πολύπλοκο σύστημα αντιγραφής από τους άλλους που έκανε τον Στάθη να μην καταλαβαίνει καθόλου ότι δεν ήξερε πώς να κάνει μόνος του την διαίρεση).

6. Η αλληλοβοήθεια ήταν κάτι καλό.
7. Υπήρχαν επιλογές –ο καθένας/μια μπορούσε να δουλέψει πιο πολύ τα θέματα που την/τον ενδιέφεραν στην τάξη αλλά και στις ομάδες.
8. Μαθαίναμε βιωματικά κι όχι με βάση την συνεχή επανάληψη, αντιγραφή, παπαγαλία. (Βλέπε κείμενο Τόνυ)

Η Ομάδα

Η βασική μονάδα ήταν η ομάδα. Σχεδόν όλες οι ιστορίες μας έχουν σαν βάση την τάξη ή την ομάδα (του Σαββάτου ή της Παρασκευής). Αυτό μας έδινε δύναμη να είμαστε αυτόνομοι και να διεκδικούμε.

Για παράδειγμα η Σοφία θυμήθηκε μια ιστορία:

Μια μέρα ζήτησε από την τάξη της Λένας να μπούνε στην τάξη μετά το διάλειμμα. Εκείνη την ώρα ήταν σε εξέλιξη ένας ποδοσφαιρικός αγώνας που σταμάτησε. Όταν η Σοφία ανέβηκε στη τάξη η πόρτα ήταν κλειστή και καρέκλες από πίσω σφράγιζαν την πόρτα για να μην μπει μέσα. Μαζί με την Σίση το συζήτησαν με την τάξη και τα βρήκαν.

Οι αποφάσεις παίρνονταν συλλογικά και με τον τρόπο αυτό η εξουσία της δασκάλας ή του δασκάλου αποδυναμωνόταν κι η σχέση παιδιών μεγάλων γινόταν πιο ισότιμη. Οι δάσκαλοι καλούνταν να χτίσουν μια στενή σχέση αμοιβαιότητας με την ομάδα και όχι με τους καλούς μαθητές –όπως συμβαίνει στα περισσότερα σχολεία. Η σχέση αυτή αμοιβαιότητας δεν ήταν εύκολη και λειτουργούσε συχνά με δυσκολίες αλλά υπήρχε η βασική αρχή ότι τα παιδιά δεν αντιμετωπίζονταν σαν κατώτερα όντα ανίκανα να πάρουν αποφάσεις ή να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Δεν χρειαζόταν κάποιος να τους επιβληθεί αλλά να βρει τρόπους να συνεργαστεί και να δημιουργήσει πράγματα μαζί τους.

Πολλές φορές η κατάσταση έφτανε στα άκρα –βέβαια- όπως για παράδειγμα όταν ο Νίκος έσπασε την καρέκλα στην τάξη μας επειδή του είχαμε σπάσει τα νεύρα. Αλλά πάντοτε τα προβλήματα αυτά λύνονταν με συζητήσεις και αμοιβαίες παραχωρήσεις. Κανείς μας δεν θυμάται να νοιώθει φόβο για τους δασκάλους ή να νοιώθει ότι καταπιεζόταν από τις απαιτήσεις τους. Ό,τι μαθαίναμε το μαθαίναμε επειδή το θεωρούσαμε χρήσιμο και σημαντικό όχι επειδή έπρεπε να υπακούσουμε σε εντολές για να πάρουμε καλούς βαθμούς.

Επίσης εντός των ομάδων υπήρχαν εντάσεις και ανισότητες, δηλαδή υπήρχαν «δυνατοί» και «πιο αδύναμοι», «αγόρια» «κορίτσια», αλλά κάποια παιδιά που σε άλλα σχολεία θα τα θεωρούσαν «προβληματικά» κατάφερναν να ενταχθούν στην ομάδα. Γενικά γινόταν προσπάθεια – όχι πάντοτε επιτυχημένα- να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα σαν να ήταν κοινά. Για παράδειγμα, η ιστορία με το παιδί που έκλεβε από τους άλλους στην τάξη της Λένας.

Ο Χρόνος κι ο Χώρος

Ο χρόνος κι ο χώρος του σχολείου δεν ήταν αυστηρά οριοθετημένοι. Όπως είπε ο Νίκος ο Βαφέας, η απουσία κουδουνιού ήταν καθοριστική. Δεν υπήρχε αυστηρός διαχωρισμός μεταξύ του χρόνου μαθήματος και του χρόνου διαλείμματος. Ο χρόνος ήταν θέμα διαπραγμάτευσης ή/και από κοινού συνδιαμόρφωσης. Το ίδιο ίσχυε και για το χώρο. Κάποιες φορές το μάθημα μεταφερόταν εκτός σχολείου σε κάτι αλάνες και μικρά δασάκια που υπήρχαν κοντά. Άλλες φορές μεταφερόταν σε χώρους δουλειάς, ή στην κοιλιά μια φάλαινας.

Στην πρώτη δημοτικού, η Λουίζα μας έλεγε κάθε μέρα μια ιστορία την οποία ακούγαμε από την κοιλιά μιας φάλαινας. Ο μπαμπάς της Κατερίνας μας έφτιαξε μια φάλαινα από ξύλο και πανί και μπαίναμε μέσα κάθε φορά που μας διηγιόταν η Λουίζα την ιστορία για τη φάλαινα.

Οι Δάσκαλοι

Το ότι τους αποκαλούσαμε με τα μικρά τους παραβλέποντας το πατροπαράδοτο «Κυρία», «Κύριε» είχε τεράστια συμβολική σημασία για τις σχέσεις μας. Οπότε η δουλειά της δασκάλας ή του δασκάλου στην τάξη ήταν κυρίως να πειραματίζεται μαζί με τα παιδιά σε διάφορα θέματα. Και μαζί ανακάλυπταν και παρήγαγαν γνώσεις που δεν ήταν προκαθορισμένες ή δεδομένες για κανέναν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν σχέσεις εξουσίας αλλά ότι διαμορφώνονταν με βάση τη συναίνεση ή και πολλές φορές με βάση την συνενοχή.

Για παράδειγμα η ιστορία που μας είπαν η Λένα, ο Βασίλης, ο Λευτέρης κι ο Στάθης για την απόφασή της τάξης να οργανώσει εκδρομή στις Σπέτσες στην πέμπτη, ενώ οι άλλες τάξεις το κάναμε στην έκτη μόνο.

Παραδόξως οι δάσκαλοι που ήρθαν στις συζητήσεις μας είπαν ότι το έβρισκαν κι αυτοί πολύ θετικό το να μην βρίσκονται σε θέση εξουσίας αλλά να πειραματίζονται ανάλογα με την τάξη που είχαν. Σε σχέση με το να ακολουθούν το «πρόγραμμα» του Υπουργείου, αυτό τους έδινε ελεύθερια κι έκανε τη δουλειά τους πολύ πιο δημιουργική. Οι συνελεύσεις τους κάθε Δευτέρα ήταν ένα εργαστήριο όπου ο καθένας ερχόταν με τα προβλήαμτα και τις ιδέες του και τις συζητούσε με τους άλλους.

Σίγουρα κάποιοι δεν άντεξαν, όπως για παράδειγμα η Μις Πόπη, η οποία όταν έκανε μάθημα δεν έβλεπε κανένα μαθητικό κεφάλι καθώς όλοι ήμασταν κάτω από τα τραπέζια με τα μπουφάν να σχηματίζουν σπιτάκι . Στο τέλος η τάξη του Λευτέρη της έβαψε τη γούνα.

Η Συνέλευση

Σαν μηχανισμός η Συνέλευση μπορεί να μην ήταν ιδιαίτερα αρμονικός καθώς κάποιες ομάδες –κυρίως οι μεγάλοι επέβαλαν την άποψή τους και τα θέματα που τους ενδιέφεραν- («γινόταν χαμός», «ζούγκλα» έκθεση Νέλλης) αλλά ήταν ένας μηχανισμός που όριζε ότι η διαχείρηση των κοινών προβλημάτων του σχολείου γινόταν συλλογικά. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Μάθαμε να λειτουργούμε συλλογικά - να φτιάχνουμε όλοι μαζί μια κοινότητα.

Νομίζω ότι τι το σχολείο ήταν κάτι κοινό (από τους ζωγραφισμένους τοίχους έως το ποιοι παίρνουν τις αποφάσεις ήταν βασικό στοιχείο της ικανοποίησης που παίρναμε από αυτό. Και τελικά η νοσταλγία μας όλων ήταν γι αυτή τη κοινή ζωή που χάσαμε εκ των υστέρων και την εξατομίκευση που βιώνουμε στη ζωή μας. (η Μαρία η Φιωτάκη, η Ελισώ κι ο Τόνυ περιγράφουν πολύ καλά αυτό το κομμάτι.

Το Ποδόσφαιρο

Εντάξει ήταν πολύ σημαντικό αλλά εντελώς ανδροκρατούμενο. ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΠΑΝΤΟΤΕ ΠΑΙΖΑΜΕ ΑΜΥΝΑ Ή ΤΕΡΜΑ.

Για το κουτσό και το λάστιχο δεν έγινε καμία συζήτηση.

Τα Άλλα Σχολεία

Σε σύγκριση με άλλα σχολεία παίρναμε πολύ περισσότερες και πιο ουσιαστικές γνώσεις και κυρίως μαθαίναμε να συμμετέχουμε στην παραγωγή της γνώσης κριτικά – να μην «μαθαίνουμε» επαναλαμβάνοντας ξανά και ξανά τις ίδιες πληροφορίες αυτό που μας επέβαλαν. Η βιωματική μάθηση μας έκανε να θυμόμαστε χωρίς να χρειάζεται να μάθουμε κάτι απ’ έξω ή να παπαγαλίσουμε – κάτι το οποίο είναι άγνωστο στα περισσότερα ελληνικά σχολεία σήμερα.

Όσοι ήρθαν από άλλα συμβατικά σχολεία ένοιωσαν να απελευθερώνονται και να αποκτούν μια νέα σχέση με το σχολείο, μια καθημερινή επαφή που ήταν περισσότερο δημιουργική παρά εξαναγκαστική. (βλέπε κείμενα Ελισώς και Μαρίας Φιωτάκη)

Όταν τελειώσαμε το Εργαστήρι, δυσκολευτήκαμε πάρα πολύ να «μάθουμε» να ζούμε στο σχολείο –και μερικοί από εμάς δεν συμβιβαστήκαμε ποτέ- με το σύστημα εξαναγκασμού που μας επιβλήθηκε στα δημόσια και ιδιωτικά που πήγαμε. Πέρα από τη νοσταλγική ανάμνηση που είναι διάχυτη παντού, μας έμεινε και η αγανάκτηση και η άρνηση για την καταπίεση του εκπαιδευτικού συστήματος που μας επιβλήθηκε (βλέπε κείμενο που δεν θυμάμαι ποιανού είναι) αλλά και η πιθανότητα ότι κάποια στιγμή στο μέλλον θα μπορούμε να κατασκευάζουμε την καθημερινή μας ζωή αυτόνομα και συλλογικά.

Το Τέλος

Όλοι στεναχωρηθήκαμε και αναζητούμε έκτοτε κάτι αντίστοιχο.

Νέλλη Καμπούρη